Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Jaki powinien być nowoczesny transport w rozrastających się aglomeracjach?

 Bezpieczny, tani i wygodny, ale też przyjazny dla środowiska i zdrowia mieszkańców. W dużych aglomeracjach, takich jak Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot (OMGGS), mieszkańcy mają docierać do celu szybko, ale bezpiecznie i bez szkody dla otoczenia. Podobnie jest z dostarczaniem towarów. Aby sprostać  tym wyzwaniom, potrzebny jest Plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (SUMP). - Nad takim planem pracuje OMGGS wraz z grupą ekspertów – mówi Karolina Orcholska koordynator SUMP. - W tym roku wchodzimy w decydującą fazę prac, w którą chcemy zaangażować mieszkańców metropolii.

Korki, hałas,  smog, brak miejsc parkingowych, nadmierna dominacja ruchu samochodowego nad rozwiązaniami dla rowerzystów i pieszych, brak poczucia bezpieczeństwa w ruchu, tiry pędzące tuż za oknami – te problemy znają wszyscy mieszkańcy dużych miast i mniejszych miejscowości. Szybko rozrastające się aglomeracje, jak OMGGS, potrzebują przemyślanych rozwiązań, które połączą potrzebę sprawnego transportu publicznego z ochroną środowiska i zdrowia mieszkańców.

Aby wypracować najlepsze rozwiązania, kilkadziesiąt miast i związków samorządowych włączyło się w pilotażowy program wdrożenia Planu Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (SUMP).

W pilotaż włączyły się też samorządy zrzeszone w OMGGS.

- Od 2019 roku Obszar Metropolitalny Gdańsk Gdynia Sopot pracuje nad własnym Planem Zrównoważonej Mobilności dla OMGGS, który będzie dostosowany do zmieniających się realiów technologicznych oraz społecznych - mówi Karolina Orcholska, koordynator SUMP. -   Dzięki współpracy z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR), Komisją Europejską, Inicjatywą Jaspers  oraz Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) powstanie Plan Zrównoważonej Mobilności dla Metropolii (SUMP), którego ukończenie planowane jest najpóźniej w pierwszym kwartale 2022 roku. Komisja Europejska zamierza postawić wymóg, aby takie plany były obowiązkowe przy ubieganiu się o środki  w nowej perspektywie unijnej. Metropolitalny dokument będzie zawierał między innymi działania dotyczące polityki transportowej, ruchu pieszego i rowerowego, transportu zbiorowego i zarządzania mobilnością.

Badania ekspertów, internetowe ankiety  i warsztaty dla mieszkańców

Nad dokumentem pracuje zespół ekspertów, złożony z przedstawicieli Uniwersytetu Gdańskiego, Politechniki Gdańskiej, Pomorskiego Biura Planowania Regionalnego, Urzędu Miasta w Gdyni, OMGGS oraz ekspertów z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego i transportu.

W październiku 2020 roku przeprowadzone zostały internetowe badania ankietowe dotyczące zachowań transportowych wśród mieszkańców metropolii i radnych samorządów członkowskich. Wyniki badań, obok m.in. danych od operatora sieci komórkowej T-mobile, będących podstawą do stworzenia kompleksowej analizy Big Data w tematyce użytkowników gmin (mieszkańców, turystów, odwiedzających) oraz przepływu osób na terenie województwa pomorskiego, będą istotnym elementem SUMP, podobnie jak wnioski z badań wpływu pandemii COVID 19 na transport.

Planowany jest także cykl warsztatów dla mieszkańców, samorządowców i aktywistów gminnych, które zostaną przeprowadzone w każdym z ośmiu powiatów wchodzących w skład OMGGS: gdańskim, kartuskim, lęborskim, malborskim, nowodworskim, puckim, tczewskim i wejherowskim. Warsztaty zaplanowano na maj i czerwiec 2021 roku. 

W przypadku OMGGS trzeba zastanowić się, w jaki sposób rozbudować system kolejowy, aby w przyszłości mógł obsłużyć jak największą liczbę mieszkańców. Trzeba znaleźć rozwiązania, które pozwolą w pełni wykorzystać potencjał transportu zbiorowego.

 - Przeanalizujemy także kwestię lokalizacji i budowy nowych węzłów przesiadkowych, które w praktyce pozwolą użytkownikom łączyć różne środki transportu a w rezultacie dotrzeć do centrum miast tramwajem, autobusem lub rowerem - dodaje Karolina Orcholska. - Istotną kwestią jest także bezpieczeństwo - przede wszystkim tych najmniej doświadczonych użytkowników, co w rezultacie pozwoli najmłodszym docierać do szkoły samodzielnie i zniweluje problem dużego ruchu generowanego przez rodziców w rejonach szkół  w godzinach rozpoczęcia i zakończenia zajęć lekcyjnych. Problemów jest mnóstwo ale SUMP pozwoli nam rozwiązać chociaż część z nich.

Aglomeracje się rozrastają. Ucieczka z miasta w czasie pandemii

W większości europejskich regionów metropolitalnych, jak np. Barcelona, Amsterdam, Londyn obserwuje się wzrost liczby ludności, ale jednocześnie spadek liczby mieszkańców w centrach aglomeracji. Ten trend pogłębił się w czasie  pandemii koronawirusa.  Jeszcze więcej osób odczuwa obecnie chęć ucieczki poza miasto, aby unikać  gęsto zaludnionych obszarów.

Podobnie jest na terenie OMGGS. Mieszkańcy wyprowadzają się na obrzeża, ale jednocześnie chcą mieć wygodny, szybki dostęp do miasta. Często jako środek transportu  wybierają własny samochód. Nie jest to ani tanie, ani dobre dla środowiska. Stwarza też dodatkowe problemy - w dużych miastach dramatycznie brakuje miejsc parkingowych.

Na to, czym podróżujemy w zdecydowany sposób wpływa oferta transportu zbiorowego. W jakim kierunku go rozwinąć? Skąd pozyskać środki na jego rozwój? Nad tym również zastanawiają się twórcy Planu Zrównoważonej Mobilności dla Metropolii (SUMP).

Sytuacja jest obecnie o tyle trudna, że pandemia niekorzystnie wpłynęła na plany rozwoju komunikacji. W Polsce i całej UE podejmowanie decyzji dotyczących najważniejszych kwestii zdrowotnych, gospodarczych i bezpieczeństwa publicznego zostało scentralizowane na szczeblu krajowym. Samorządy stanęły w obliczu niekorzystnego „efektu nożyc”- podczas gdy ich wyzwania społeczne i gospodarcze dramatycznie wzrosły, ich zdolność do niezależnego działania oraz dochody gwałtownie spadły.

System transportowy jak jeden organizm

Codziennie w kierunku serca każdej europejskiej metropolii podróżuje ogromna liczba osób – w przypadku Pragi jest to 150 tys., Lizbony 370 tys., a do serca Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot 289 tys.

Obszary metropolitalne są często również węzłami transportowymi o znaczeniu europejskim

i krajowym. Tym większa jest potrzeba zapewnienia sprawnego, zintegrowanego systemu transportu, który obejmie nie tylko dostęp do kolei, autobusów, tramwajów, trolejbusów, ale też do infrastruktury dla pieszych i rowerzystów.

Aby zbudować taki system na poziomie metropolii,  musimy przestać postrzegać poszczególne środki transportu jako oddzielną, nieskoordynowaną sieć, z różnymi systemami opłat i biletów. Podróżujący chcą jak najszybciej i bez problemów dostać się do celu, korzystając z jednego biletu zamiast kilku.

- Na system transportowy należy spojrzeć jak na jeden organizm, dobrze rozwiniętą całość, dzięki której po obszarze naszej metropolii mogą bezproblemowo poruszać się mieszkańcy, a przewóz towarów odbywa się sprawnie i bez zakłócania codziennego życia mieszkańców – mówi Karolina Orcholska koordynator SUMP.

Niestety, obecnie funkcjonujące przepisy dotyczące transportu zbiorowego utrudniają tę koordynację.   W obecnym stanie prawnym samorządy łączące bilety komunalne z kolejowymi tracą możliwość refundacji ustawowych ulg obowiązujących na kolei.

W celu umożliwienia koordynowania transportu (np. kolejowego z miejskim) należałoby zmienić przepisy ustawy o transporcie zbiorowym oraz ustawy o ulgach (obie nie były zmieniane od lat 90 ubiegłego wieku).

Ustawa metropolitalna szansą dla rozwoju transportu w regionie

Dużym ułatwieniem  byłoby też powstanie usankcjonowanej prawnie Metropolii. Aby tak się stało, konieczne jest uchwalenie ustawy metropolitalnej. Dodatkowe fundusze dla Pomorza, które zagwarantuje ustawa (a jest to ponad 200 mln zł) umożliwią m.in. połączenie wszystkich organizatorów transportu publicznego w jeden podmiot. Pozwoli to na uruchomienie wspólnego biletu, z prostą tabelą opłat za przejazdy. Scalenie przewoźników przyniesie oszczędności w organizacji transportu, które będą mogły zostać przeznaczone na inne potrzeby mieszkańców.

- Na podstawie badań opinii publicznej przeprowadzonych w 37 obszarach metropolitalnych OECD (Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) wyraźnie widać korelację między zadowoleniem mieszkańców z tego, jak świadczone są usługi transportowe w obszarach metropolitalnych, w których istnieje jeden zarząd transportu zbiorowego i znacząco niższe zadowolenie z jakości usług w metropoliach, w których wspólnego zarządu nie ma – mówi Karolina Orcholska.

W pierwszej połowie września projekt ustawy metropolitalnej trafił pod obrady Senatu RP. Senatorowie niemal jednogłośnie poparli projekt. Ustawa została skierowana do prac w Sejmie.  O jej dalszym losie zdecydują posłowie.

SUMP, czyli planowanie transportu z ludźmi i dla ludzi

Pomysł umieszczenia ludzi w centrum planowania mobilności miejskiej jest stosunkowo świeży i pojawił się w ciągu minionych 10 lat wraz z koncepcją Planu Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (Sustainable Urban Mobility Plan - SUMP). Koncepcja SUMP wprowadza innowacje w podejściu do planowania transportu,  takie jak położenie nacisku na dostępność dla wszystkich, jakość życia i wspieranie ekologicznych środków transportu.

Plany Zrównoważonej Mobilności wpisują mobilność w strukturę miasta, wspierają współpracę z różnymi sektorami w ramach ogólnych celów rozwojowych. Nie zatrzymują się na granicach miasta, ale biorą także pod uwagę dojazdy do i z pracy z dalej położonych obszarów. Pod lupę bierze się ruch towarów i ludzi przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych rodzajów usług transportowych. 

Przede wszystkim jednak duży nacisk kładzie się na planowanie z udziałem mieszkańców - aby w rzeczywistości (nie tylko w teorii)  planować z ludźmi i dla ludzi.

Praca nad SUMP to ogromny skok w metodologii planowania transportu. Podczas gdy w ubiegłym stuleciu planowanie transportu koncentrowało się na zapewnieniu przestrzeni dla kolejno pojawiających się samochodów, dzisiaj zwraca się większą uwagę na transport publiczny i rowerowy. SUMP szuka odpowiedzi na kwestie związane ze zmianami społecznymi, ekonomicznymi i technologicznymi, z którymi mierzą się dzisiaj miasta i obszary miejskie. 

Materiał promocyjny PartneraMateriał promocyjny Partnera Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.